We are apologize for the inconvenience but you need to download
more modern browser in order to be able to browse our page
Przemysł chemiczny II Rzeczpospolitej – jedna z głównych i bardziej nowoczesnych gałęzi przemysłu II Rzeczypospolitej. Rozmieszczony był przeważnie na Górnym Śląsku, w Zagłębiu Sosnowieckim i Krakowskim oraz w okolicach Łodzi i Warszawy. W 1927 czynne były 982 zakłady, w 1932 829 a w 1937 – 992. Pon... Czytaj więcej
Ignacy Mościcki – ur. 01.12.1867 w Mierzanowie, zm. 02.10.1946 w Versoix pod Genewą. Polityk i chemik. Przez dwie kadencje, w latach 1926-1939 Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Absolwent chemii na politechnice w Rydze. Dokonał wielu odkryć naukowych w dziedzinie elektrochemii i elektrofizyki. Był autore... Czytaj więcej
12 marca
1927

Decyzja o budowie fabryki związków azotowych pod Tarnowem

Decyzja o budowie nowej fabryki związków azotowych zapadła 12 marca 1927 roku. Ostatecznie budowę fabryki zlokalizowano w okolicach Tarnowa, około 4 kilometry od centrum miasta, w kierunku zachodnim. Teren wybrany pod budowę był korzystny pod wieloma względami. Podstawowym była bliskość powiatowego miasta Ta... Czytaj więcej
5 maja
1927

Rozpoczęcie prac na placu budowy

Pierwsze prace na placu budowy rozpoczęto 5 maja 1927 roku. Głównym wykonawcą robót budowlanych była firma „Inż. Kiełbasiński i spółka” z Warszawy, a kierownictwo poszczególnych wydziałów w budowie objęli w większości inżynierowie wywodzący się z Politechniki Lwowskiej.... Czytaj więcej
6 maja
1927

Prace przygotowawcze, budowa torów budowlanych

Prace przygotowawcze rozpoczęto 6 maja 1927 roku. W lipcu 1927 na placu budowy pracowało 350, a pod koniec sierpnia już 800 robotników. Zatrudnionym stworzono prowizoryczne bufety, w których posiłki oferowane były po umiarkowanych cenach. Dyrekcja PFZA  umożliwiła budowę sklepu i kasyna, prowadzenie jadł... Czytaj więcej
14 maja
1927

Zakup terenu pod budowę fabryki związków azotowych

Teren wybrany pod budowę był własnością folwarczną księcia Romana Sanguszki, którego zaliczano do największych właścicieli majątków ziemskich na tym terytorium. Pod koniec lat 20 XX wieku posiadał w Tarnowie i okolicy 11 folwarków, wielkie kompleksy leśne oraz był właścicielem kilku zakładów przem... Czytaj więcej
Teren fabryczny, znajdujący się w granicach administracyjnych dwóch podtarnowskich gmin: Dąbrówka Infułacka i Świeczków, miał kształt trójkąta o powierzchni około 640 hektarów. Jego bokami były od zachodu rzeka Dunajec, od wschodu rzeka Biała, a od południa linia kolejowa Kraków-Lwów. Ludność Dąbr... Czytaj więcej
2 sierpnia
1927

Uruchomienie bocznicy kolejowej PFZA

2 sierpnia 1927 roku uruchomiono bocznicę kolejową stanowiącą odgałęzienie linii Kraków-Tarnów. Na teren budowy wjechał pierwszy pociąg z dostawą materiałów.... Czytaj więcej
2 sierpnia
1927

Na teren budowy wjeżdża pierwszy pociąg

Na placu budowy i w jego poblżu natrafiono na surowce budowlane w wystarczajającej ilości jak: żwir, szuter, piasek, czy glina. Dzięki temu zrezygnowano z dostaw tych surowców z zewnątrz, a tempo prac zostało znacznie przyspieszone. Co więcej, okazało się, że wartość znalezionego żwiru i piasku pokrył... Czytaj więcej
Pierwszy, prowizoryczny fabryczny warsztat mechaniczny, w którym wykonano blisko tysiąc ton aparatury, początkowo znajdował się w drewnianym budynku gospodarczym folwarku Świerczków. W styczniu 1928 roku rozpoczęto budowę nowego warsztatu, a montaż pierwszych maszyn rozpoczęto w nim już w sierpniu. Ostatecz... Czytaj więcej
3 grudnia
1927

Włączenie sieci elektrycznej

Elektrociepłownia PFZA 3 grudnia 1927 roku włączono w sieć fabryczną energię elektryczną dostarczoną przez Elektrownię Miejską w Tarnowie.  Na fotografii z póżniejszego okresu (rok 1929) przygotowana do uruchomenia Elektrociepłownia fabryczna. Wkrótce role odwróciły się. To Tarnów zaczął pobierać... Czytaj więcej
28 lutego
1928

Rozpoczęcie budowy hal produkcyjnych

Budowę hal produkcyjnych rozpoczęto 28 lutego 1928 roku. Budynki fabryczne zlokalizowano po prawej stronie wzdłuż drogi głównej, co bardzo ułatwiało dostarczanie surowców do poszczególnych oddziałów produkcyjnych. Jednocześnie kluczowe obiekty zostały tak rozlokowane, że następowały po sobie zgodnie z ... Czytaj więcej
31 marca
1928

Rozpoczęcie wykopów pod kominy elektrociepłowni

Prace na budowie fabryki wykonywane były niemal w całości ręcznie. „Wzdłuż rowu na ustawionych szynach robotnicy przetaczali małe wózki z kolebami naładowane ziemią, cegłą i innymi materiałami budowlanymi. (… ) robotnicy wozili w taczkach beton, na plecach nosili cegły w specjalnych drewnianych n... Czytaj więcej
27 stycznia 1927 roku przedstawiciele Rady Miasta Tarnowa udali się na audiencję do Prezydenta RP Ignacego Mościckiego. W czasie rozmów wyrazili oni gotowość miasta do poniesienia wszelkich ofiar celem umożliwienia wybudowania fabryki.[1] Rada Miejska pod przewodnictwem burmistrza Juliana Kryplewskiego zobowiąz... Czytaj więcej
Z nadejściem zimy 1927/1928 roku fabryka zmuszona została do zwolnienia większości robotników sezonowych. Kilkuset z nich zatrudniono przy konserwacji miejskich ulic. Dyrekcja Fabryki, opracowując listy zwolnień, analizowała sytuację materialną pracowników. W pierwszej kolejności odeszło 200 robotników. O... Czytaj więcej
Część nawozowa fabryki w budowie Znany międzywojenny redaktor Konrad Wrzos, który miał okazję w roku 1933 zwiedzić Mościce, tak rozpoczął rozdział o podtarnowskiej fabryce w swojej książce „Oko w oko z kryzysem – reportaż z podróży po Polsce”: „Gdyby Polska reklamowała się jak Związek Sowiec... Czytaj więcej
Budowę hal produkcyjnych rozpoczęto 28 lutego 1928 roku. Większość projektów budowlanych wykonał warszawski zespół pod kierownictwem cenionego architekta inż. Juliusza Kłosa.    ... Czytaj więcej
Polska, która zatrudnia przeszło 70 % ogółu ludności na roli, ze względu na ograniczone możliwości emigracji, na szybki przyrost ludności, dalej z powodu konieczności uprzemysłowienia kraju, które się dokonać tylko może przy rozwoju konsumpcji rolnictwa, powinna dążyć do intensywnej gospodarki. W lata... Czytaj więcej
Nowa fabryka pod Tarnowem miała być przedsiębiorstwem pomocniczym dla przemysłu zbrojeniowego, którego rozbudowę zamierzano realizować w tzw. „trójkącie bezpieczeństwa” obejmującym widły Wisły, Dunajca i Sanu. Plan został zaakceptowany przez rząd RP 14 marca 1928 roku, a jego pełna realizacj... Czytaj więcej
Oto szereg dawnych wiejskich chałup. Wyłamano z nich przednią ścianę i przetworzono na bufety. Kilkanaście tych prowizorycznych restauracyj zapełnia się ciżbą robotników[1] – pisała w 1930 roku Aniela Piszowa, autorka przewodnika po Tarnowie i okolicy. [1] A. Piszowa, 600-lecie Tarnowa-opowiadanie popular... Czytaj więcej
Profesor Walenty Dominik w artykule zamieszczonym w tygodniku „Przemysł i Handel” z dnia 25 września 1926 roku pisał między innymi: „Mamy w Polsce stosunkowo niezbyt gęste zaludnienie, ale i dla tej ludności mamy za mało możności pracy zarobkowej. (…) Z drugiej strony mamy duży przyrost ludności ... Czytaj więcej
Rozporządzenie Prezydenta RP z 22 marca 1928 roku w sprawie ulg dla przedsiębiorstw państwowych i komunikacyjnych[1], zwolniło od podatków przedsiębiorstwa w tzw. trójkącie bezpieczeństwa, obejmującym zachodnią część województwa lwowskiego, wschodnią krakowskiego i południową kieleckiego. Na terenie d... Czytaj więcej
Nowobudowaną fabrykę nazywano początkowo potocznie „Nowym Chorzowem” lub „Drugim Chorzowem”. Miała to być druga po fabryce chorzowskiej wielka wytwórnia związków azotowych. W popularnym tarnowskim tygodniu „Hasło” czytamy m.in.: „Nie ma takiego kąta w Tarnowie, gdzieby n... Czytaj więcej
15 kwietnia
1928

Rozpoczęcie budowy ujęcia wody

W październiku 1928 roku, dzięki wsparciu władz miejskich, oddano do użytku pierwsze 5 tys. metrów wodociągu. Miękkość wód Dunajca okazała się dużym udogodnieniem, bowiem fabryka zaoszczędziła na kosztach, opracowując instalacje zmiękczające tylko tam, gdzie wymagania względem twardości wody wynosi... Czytaj więcej
14 maja
1928

Zdjęcie lotnicze terenów fabrycznych 1928

„Mobilizacja pracy obejmuje wzwyż 6000 robotników, a praca wre dniem i nocą. Powstają drogi bite, kanalizacja, wodociągi, oświetlenie, powstaje całe miasteczko budynkó mieszkalnych, a wreszcie gigantyczne mury fabryki. To dzieło wyrasta jak cud prawdziwy. Pustkowie wsi pod Tarnowem przemienie się w wiel... Czytaj więcej
14 maja
1928

Rozpoczęcie budowy elektrociepłowni

„Osią układu objektów fabrycznych jest droga zakreślona prosto, bez zakrętów czy załamań na terenie fabrycznym. Budynki rozplanowano wdłuż tej drogi, po jednej sronie, liniowo, w kolejności tej samej, w jakiej następują po sobie poszczególne fazy produkcji. Linia drogi pomyślana była równocześn... Czytaj więcej
Bywało i tak… Fotografia wykonana w drugiej połowie 1929 roku. W głębi od lewej: Elektrociepłownia PFZA, budynek generatorów gazu, część nawozowa fabryki  ... Czytaj więcej
  Surowcem wyjściowym w instalacji syntezy amoniaku z oczyszczalnią gazu syntezowego, był koks hutniczy, z którego otrzymywano gaz wodny w sześciu generatorach okresowych systemu Marischka-Brünn-Königsfelder A.G.  ... Czytaj więcej
  Zwisłocki Tadeusz  – ur. 1889 lub 1890 Czerniowce, obecnie Ukraina, zm. 15.02.1929 Kraków. Chemik, budowniczy i pierwszy naczelny dyrektor PFZA, legionista. Zięć Ignacego Mościckiego. Po przejściu do rezerwy, od 1921 roku związany z nauką i przemysłem chemicznym. Od 1922 roku w Chorzowie organizo... Czytaj więcej
Przed wieżą granulacyjną wytwórni saletry wapniowej stoją: inż. Zygmunt Toczyski, inż. Tadeusz Barzykowski, inż. Karol Huelle, Dyrektor Eugeniusz Kwiatkowski, Prezydent RP Ignacy Mościcki, Dyrektor Romuald Wowkonowicz, inż. Stanisław Kubiński Większość  fabrycznych inżynierów było absolwentami najs... Czytaj więcej
18 czerwca
1929

Powstanie gminy Mościce

Budowa fabryki stworzyła konieczność utworzenia jednego zarządu gminnego, by usprawnić działania władz administracyjnych. Podczas posiedzenia rad gminnych Dąbrówki Infułackiej i Świerczkowa w styczniu 1929 roku jednogłośnie postanowiono o ich połączeniu.[1] Obwieszczeniem Ministerstwa Spraw Wewnętrznych... Czytaj więcej
Pierwszy, drewniany budynek DyrekcjI PFZA Wraz z powzięciem decyzji o budowie fabryki, jednym z głównych problemów do rozwiązania stało się zapewnienie mieszkań kadrze technicznej i administracyjnej pochodzącej z zewnątrz. Tymczasowo zdecydowano o zaadaptowaniu na mieszkania pofolwarcznych budynków gospodarc... Czytaj więcej
  Dotkliwie odczuwano brak dogodnej, jak najkrótszej drogi dojazdowej z Tarnowa na plac budowy. W zasadzie jedyną drogą dojazdową do fabryki była droga powiatowa stanowiąca przedłużenie głównej szosy Tarnów–Kraków i nią kursowały autobusy miejskie. Istniała wprawdzie krótsza, ulica Chyszowska, bi... Czytaj więcej
Trudne warunki lokalowe przesądziły o budowie od podstaw osiedla przyfabrycznego. Realizację rozpoczęto już 18 czerwca 1927 roku, a więc równolegle z pracami na terenie samej fabryki. Tereny na południe od głównej drogi (późniejszej ul. Lipowej) przeznaczone były na rozbudowę osiedla, a tereny na północ... Czytaj więcej
  W przedmowie do okolicznościowego wydawnictwa poświęconego uruchomieniu fabryki Eugeniusz Kwiatkowski pisał między innymi: „Dokonało się wielkie dzieło państwowe. Na obszarze, który jeszcze dwa lata temu przedstawiał szmat pola (…) dziś pracuje wielki kompleks budynków i instalacyj fabryczny... Czytaj więcej
  Z rozwojem komunikacji na trasie Tarnów-Mościce przez wieś Chyszów wiązano duże nadzieje. Zdzisław Simche, w monografii „Tarnów i jego okolica” wydanej w 1930 roku pisał między innymi: Może więc za jakiś czas zamiast obecnych strzech wsi łańcuchowej Chyszowa ujrzymy tam, lub też obok, mnoż... Czytaj więcej
„Pierwszym odziałem fabrykacyjnym jest wytwórnia gazu wodnego, składająca się z instalacji generatorów gazu wodnego i tak zwanej czyszczalni. Gaz wodny jest gazem przemysłowym, bogatym w wodór. Wytwarza się go w generatorach, dmuchając okresowo w kilkuminutowych odstępach na gorący koks kolejno powietrze,... Czytaj więcej
2 października
1929

Zakończenie montażu maszyn i urządzeń

2 października 1929 roku ukończono montaż maszyn i urządzeń. Dostawa wyposażenia rozpoczęła się jeszcze w 1928 roku. Wiele zamówionych urządzeń dostarczanych było jednak na plac budowy z opóźnieniem, co stanowiło dodatkowe utrudnienie. Ponadto liczne z dostarczonych części trzeba było dopasowywać i ... Czytaj więcej
Wowkonowicz Romuald ur. 1885, Trembowla ob. Ukraina – zm. 29. 10.1939 Lwów, inżynier chemik. Po ukończeniu Politechniki Lwowskiej w 1911 roku mianowany dyrektorem Gazowni Miejskiej w Tarnowie, następnie dyrektor przedsiębiorstwa gazowego „Polmin” , od 1918roku naczelny dyrektor przedsiębiorstw miejskich, a ... Czytaj więcej
5 października
1929

Uruchomienie elektrociepłowni fabrycznej

5 października 1929 roku uruchomiono elektrownię fabryczną. Moc zainstalowana w turbogeneratorach elektrociepłowni wynosiła 30 MW, a moc zapotrzebowania przez instalacje fabryczne dochodziła do 17 MW. Część tej niewykorzystanej energii postanowiono przekazać na potrzeby przemysłu i potrzeby odbiorców in... Czytaj więcej
„Część amoniaku poddaje się utlenieniu w kolumnach naładowanych katalizatorem. Katalizator spałnia tu rolę swata. W jego obecności, w obecności siatek platynowych, amoniak utlenia się na tlenki azotu. Te tlenki azotu muszą się stać znów kwasem azotowym. Wędrują tedy do innej sali. Wchodzimy do nie... Czytaj więcej
Potężne budynki fabryczne sprawiały wielkie wrażenie: „Olbrzymie, jasne wnętrza o białych ścianach, pełne światła ze szklanych sklepień lub z okien bocznych, ciągnących się wzwyż przez parę lub kilka pięter”[1] - pisał tygodnik „Praca” w artykule p.t. „Cud techniki w Mościcach”. Ostat... Czytaj więcej
8 października
1929

Magazyn Główny PFZA

W pasie budynków produkcyjnych fabryki, zlokalizowanych wzdłuż głównej drogi, wzniesiono budynek magazynu głównego, w którym przechowywano artykuły techniczne i części zamienne.... Czytaj więcej
„Zwiedzającego te instalacje uderza zupełny brak ludzi i aparatury . obsługa kontroluje i reguluje proces z ubikacji oddzielonej od hali i chroniona jest w ten sposób przed możliwością szkodliwych dla zdrowia, lub zagrażających życiu skutków ewentualnych nieszczelności”[1] - czytamy w okoliczno... Czytaj więcej
6 listopada
1929

Uruchomienie produkcji azotu

„Surowcem z którego otrzymujemy azot jest powietrze, które po sprężeniu, oczyszczeniu od zawartych w niem drobnych ilości tlenku węgla, oziębieniu, skrapla się w aparaturze systemu Lindego i rozdziela na azot i tlen.”[1] - czytamy w okolicznościowym wydawnictwie o fabryce z 1930 roku [1] Państwowa Fabryk... Czytaj więcej
Wydział Gazowy, Oddziały Generatorów i Konwersji, w głębi kominy fabrycznej elektrociepłowni. „Wchodzimy do sali generatorów. Tu na koksie rozkłada się parę wodną, aby otrzymać wodór. Do wielkich kotłów, których wyłożone cegłą ściany przypominają słoje, wprowadza się koks i rozdmuchuje si... Czytaj więcej
Jesienią 1929 roku rozpoczął się rozruch technologiczny instalacji fabrycznych. Kolejno uruchamiano: - 28  października 1929 produkcję gazu wodnego - 6 listopada 1929 produkcję azotu - 6 grudnia 1929 produkcję amoniaku -  grudnia 1929 wytwórnię siarczanu amonowego - 12 grudnia produkcję kwasu azotowego[1] ... Czytaj więcej
Budowa wytwórni saletry wapniowej 1930 Tarnów obserwował z uwagą wielki plac budowy: Z całą radością konstatujemy, że kierownictwo budowy zabrało się do urzeczywistnienia planów, nie jak dotychczas sposobem polskim, lecz z iście amerykańską energią wzięli się do dzieła – donosił tygodnik „Hasł... Czytaj więcej
W bliskim sąsiedztwie fabryki swoje wille mieli pracownicy stanowiący kadrę inżynieryjną fabryki. W I połowie lat 30. XX wieku rozpoczęto budowę nowego osiedla na terenie położonym około 1 kilometra od bram fabryki, w sąsiedztwie przystanku kolejowego. W ten sposób, obok pierwszego osiedla położonego ... Czytaj więcej
Fotografia pochodzi z uroczystego otwarcia fabryki 18 stycznia 1930 roku. „Elektrociepłownia posiada kotłownię urządzoną na opalanie miałem węglowym. Zainstalowano 6 kotłów sekcyjnych, wodnonurkowych, z tego 4 firmy Zieleniewski w Krakowie, po 600 m2 powierzchni ogrzewalnej, i 2 firmy Fitzner i Gamper w Sos... Czytaj więcej
6 grudnia
1929

Uruchomienie produkcji amoniaku

Instalacja syntezy amoniaku, pracująca metodą inż. Fausera z włoskiej firmy Montecatini, składała się z 9 jednostek o zdolności produkcyjnej ok. 10 ton amoniaku na dobę każda. W tamtych czasach była to nowoczesna wytwórnia, oparta na wodorze ze zgazowania koksu, a nie na wodorze elektrolitycznym, jak wiele ... Czytaj więcej
6 grudnia
1929

Wyprodukowanie pierwszych ilości amoniaku

6 grudnia 1929 wyprodukowano pierwsze ilości amoniaku. PFZA produkowała w początkowym okresie swego istnienia ok. 60 ton amoniaku na dobę. Azot niezbędny do syntezy otrzymywany był w wyniku skraplania powietrza metodą Linde, a wodór z gazu wodnego. Część wyprodukowanego amoniaku podlegała przerobowi na 50% ... Czytaj więcej
Tzw. magazyny soli wybudowano nad rzeką Białą. Oddano do użytku 12 magazynów o pojemności 30 tys. ton. Otrzymały one, podobnie jak i większość budynków, konstrukcję żelbetonową. Budynki magazynowe zostały uodpornione przeciw chemicznemu działaniu soli nawozowych. Ponieważ magazyny usytuowano w znaczn... Czytaj więcej
7 grudnia
1929

Uruchomienie wytwórni siarczanu amonu

Fabfryka w Mościcach początkowo produkowała siarczan amonu według metody Fausera. Szybko jdnak tracił on nabywców ze względu na jego dużą pylistość. Zakupiono więc w Anglii licencję na wytwarzanie grubokrystalicznego siarczanu amonu o zdolności 60 ton na dobę.  ... Czytaj więcej
15 grudnia
1929

Rozpoczęcie produkcji nawozów azotowych

15 grudnia 1929 roku pierwsze partie nawozów sztucznych – nitrofosu oraz siarczanu amonu znalazły się w magazynach. 27 stycznia 1930 roku ruszył z fabryki do Poznania pierwszy transport 9 wagonów nitrofosu. W tym samym miesiącu, także z Poznania, nadeszły zamówienia na kolejnych 900 wagonów tego nawozu.... Czytaj więcej
„W wytwórni tej, jak we wszystkich zresztą oddziałach produkcyjnych fabryki, widać tendencję ograniczenia do minimum fizycznego wysiłku człowieka i uniezależnienia ruchu od niedokładności i małej wydajności obsługi ludzkiej. Praca obsługującego proces człowieka ogranicza się do obserwacji zmiany ... Czytaj więcej
„Do przeprowadzania tych wszystkich fizyko-chemicznych procesów służy potężny kompleks silników, maszyn i aparatów. Ogromna hala maszyn o powierzchni mogącej pomieścić swobodnie 21.000 ludzi. Mieści ona 12 kompresorów – gazowe, powietrzne, azotowe i amoniakalne – 3 zespoły, składające się z pompy,... Czytaj więcej
Synteza amoniaku PFZA – silniki AEG   „Człowiek który stoi przy turbinie, ma za zadanie regulowanie wentyla, człowiek stoi przy sterze jak na okręcie i trzyma rękę na kole, jak na pulsie, słuchając bicia serc fabryki – turbin. To jest rola człowieka w tej fabryce azotu. Za niego pracuje maszyna,... Czytaj więcej
Synteza amoniaku PFZA – hala Linde „Normalna produkcja oddziału syntezy wynosi 60 ton amoniaku gazowego na dobę. Rozdział wyprodukowanego amoniaku jest uwarunkowany względami technicznemi i handlowemi. Przeważna jego ilość nie odpada z toku fabrykacji, ale odchodzi do dalszych oddziałów produkcyjnych, ... Czytaj więcej
„Oddział ten przedstawia się jako ogromna hala maszyn o powierzchni, mogącej pomieścić swobodnie 21.000 ludzi. Mieści ona 12 kompresorów – gazowe, powietrzne, azotowe i amonjakalne – 3 zespoły skłądające się z pompy, silnika elektrycznego i turbiny wodnej akcyjnej, spręzonych na jednym wa... Czytaj więcej
„Normalna produkcja oddziału syntezy wynosi 60 tonn amonjaku gazowego na dobę. Rodział wyprodukowanego amonijaku jest uwarunkowany wzgłędami technicznemi i handlowemi. Przeważna jego ilośc nie odpada z toku fabrykacji, ale odchodzi do dalszych oddziałów produkcyjnych, t. zn. wytwóni kwasu azotowego, azo... Czytaj więcej
W latach 30 XXwieku fabryka w Mościcach produkowała z nawozów azotowych: siarczan amonu, saletrzak, saletrę wapniową, w początkowym okresie także nitrofos, oraz pod koniec tego okresu, precypitat (dwufosfat). Z produktów azotowych technicznych wytwarzano: azotan amonowy (używany również jako nawóz), kwas ... Czytaj więcej
18 stycznia
1930

Uroczyste otwarcie PFZA w Mościcach

Uroczyste otwarcie Państwowej Fabryki Związków Azotowych odbyło się w Mościcach 18 stycznia 1930 roku, z udziałem Prezydenta Rzeczypospolitej Ignacego Mościckiego, przedstawicieli rządu RP z premierem Kazimierzem Bartlem, Ministrem Przemysłu i Handlu Eugeniuszem Kwiatkowskim, armii z generałem Tadeuszem Pisk... Czytaj więcej
18 stycznia
1930

Uroczyste otwarcie PFZA w Mościcach

Krakowski „ Ilustrowany Kurier Codzienny” pisał: „Pan Prezydent przeszedłszy przed kompanią honorową 16 p. p. powitany został imieniem robotników fabrycznych przez p. Zabawę, a imieniem gminy Mościce przez sekretarza gminnego, poczem podążył do kaplicy fabrycznej, w której ks. biskup tarnowski Wałęg... Czytaj więcej
18 stycznia
1930

Wpis Prezydenta Mościckiego w Księdze Pamiątkowej PFZA

Prezydent Rzeczypospolitej Ignacy Mościcki był głównym gościem uroczystości otwarcia fabryki 18 stycznia 1930 roku. Dokonał on pierwszego wpisu w Księdze Pamiątkowej o treści: „Ukończone piękne dzieło nie tylko daje dowód Waszej tężyzny, ale i przynieść Wam musi wielką podnietę do dalszych wys... Czytaj więcej
Dla upamiętnienia uroczystości otwarcia i poświęcenia fabryki, na budynku wytwórni kwasu azotowego wmurowano tablicę pamiątkową. Losy tablicy są równie burzliwe, jak i samej fabryki. Po zajęciu fabryki we wrześniu 1939 roku przez Niemców, postanowili ją ukryć dwaj pracownicy Oddziału Kwasu Azotowego. T... Czytaj więcej
W 1928 roku rozpoczęto budowę nie mającego powiązania technologicznego z częścią azotową Wydziału Chloru, z elektrolizerami Billitera, który uruchomiono w lipcu 1930 roku. Elektroliza posiadała zdolność 7 ton chloru na dobę, wraz z obiektami umożliwiającymi produkcję technicznego ługu sodowego, sody ... Czytaj więcej
W pierwotnych planach wytwornia chloru miała być budowana w zakładach chemicznych „Azot” w Borach koło Jaworzna. Ostatecznie zdecydowano o jej przeniesieniu do podtarnowskiej fabryki.  ... Czytaj więcej
Wydział Chloru uruchomiono w lipcu 1930 roku, jednak wielkość jego produkcji musiano już na wstępie ograniczyć, głównie w związku z niewielkim popytem na ten produkt w kraju. Poza tym magazynowanie chloru w postaci ciekłej w dużych ilościach stwarzało niebezpieczeństwo dla fabryki i jej załogi.  ... Czytaj więcej
W lutym 1931 roku do Mościc przybył dotychczasowy minister przemysłu i handlu RP Eugeniusz Kwiatkowski by objąć stanowisko dyrektora fabryki. Kwiatkowski Eugeniusz, ur. 30.XII.1888 w Krakowie. Inżynier chemik. Studia na wydziale chemii technicznej Politechniki Lwowskiej, a następnie w Monachium. W 1916 roku wst... Czytaj więcej
„Dom Chemika”, inaczej „Dyrektorówką”, zwany również w okresie międzywojennym „Pałacykiem Mościckiego”. Luksusowa willa w mościckim parku wybudowana pod koniec lat dwudziestych XX wieku dla pierwszego dyrektora Państwowej Fabryki Związków Azotowych w Mościcach Tadeusza Zwisłockiego. Usytuowana... Czytaj więcej
W 1930 roku fabryczne Biuro Konstrukcyjne wykonało projekty konstrukcyjne dwóch nowych instalacji: grubokrystalicznego siarczanu amonu oraz saletry wapniowej. Licencję na produkcję grubokrystalicznego siarczanu amonu o zdolności 60 ton na dobę zakupiono w Anglii. Najważniejszym krokiem inwestycyjnym fabryki w o... Czytaj więcej
1 marca
1931

Uruchomienie instalacji saletry wapniowej

W marcu 1931 roku uruchomiono nowowybudowaną instalację saletry wapniowej. Instalacja saletry wapniowej przygotowana była do uruchomienia już w lutym 1931 roku. Do Mościc sprowadzono do jej rozruchu inżynierów norweskich, ale nie udało im się uruchomić produkcji, głównie ze względu na odmienną od norweski... Czytaj więcej
„Do produkcji saletry wapniowej spala się amoniak na tlenki azotu. Spalenie to odbywa się w ten sposób, że mieszaninę amoniaku i powietrza przepuszcza się przez rozżarzone siatki platynowe. Ostudzone tlenki azotu wprowadza się do wież absorpcyjnych systemu Profesora Ignacego Mościckiego, gdzie pochłaniane ... Czytaj więcej
1 sierpnia
1933

Powstanie Zjednoczonych Fabryk Związków Azotowych

1 sierpnia 1933 roku doszło do połączenia PFZA Chorzów i PFZA Mościce w jedno skomercjalizowane przedsiębiorstwo własności Skarbu Państwa pod firmą Zjednoczone Fabryki Związków Azotowych w Chorzowie i Mościcach (ZFZA). Nowocześniejsze „Mościce” stwarzały konkurencję dla „Chorzowa̶... Czytaj więcej
Po zjednoczeniu fabryk w Mościcach i Chorzowie Zjednoczone Fabryki podjęły na szeroką skalę prace związane z propagandą rozwoju konsumpcji nawozów sztucznych. Zreorganizowano na terenie kraju sieć zbytu nawozów i innych produktów chemicznych poprzez uworzenie ponad 1300 punktów sprzedaży. Przeprowadzano s... Czytaj więcej
2 sierpnia
1933

Strona tytułowa pisma Plon – luty 1936

Zjednoczone Fabryki Związków Azotowych w Mościcach i Chorzowie w ramach akcji promocyjnej rozpoczęły wydawać pismo „Plon”, poświęcone promocji wyrobów chemicznych i popularyzacji tego sektora gospodarki. Gazeta wychodziła, do czasu wybuchu wojny w 1939 roku, w dość dużym nakładzie 150 tys. egzemplarzy... Czytaj więcej
Elektrownia fabryczna posiadała, jak na ówczesne potrzeby, znaczne zdolności produkcyjne. W połowie lat trzydziestych w ciągu jednego dnia zapotrzebowanie Tarnowa na energię elektryczną wynosiło przeciętnie 7,5 tys. kW, podczas gdy jeden tylko oddział fabryki w Mościcach pobierał około 3 tys. kW. 24 lutego... Czytaj więcej
W 1934 roku, podczas kolejnego pobytu w Mościcach Prezydenta Ignacego Mościckiego, zapadła decyzja o rozbudowie fabryki oraz o budowie Laboratorium Badawczego. Zostało ono wybudowane w latach 1934-1936 obok budynku Laboratorium Kontrolno-Analitycznego w pobliżu bram fabryki. Laboratorium posiadało pracownie badaw... Czytaj więcej
W 1934 roku została w mościckiej fabryce zbudowana pierwsza na świecie techniczna instalacja do produkcji stężonego kwasu azotowego  98,5% metodą Wendlandta i Fischera (Ho-Ko, „hochkonzentriert”) o zdolności 20 ton na dobę. [1] Krajowy przemysł azotowy w okresie lat 1917-1947, „Przemysł Chemiczny”, n... Czytaj więcej
15 maja
1934

Prezydent Mościcki honorowym obywatelem gminy

„Gmina Mościce wojewoóztwa krakowskiego zawdzięczająca swą nazwę, swój rozwój i swą jasną przyszłość Osobie Najdostojniejszego Pana Prezydenta Prof. Ignacego Mościckiego ośmiela się ofiarować Mu aktem tym godność swego Pierwszego Obywatela Honorowego jako wyraz największej wdzięczności za ok... Czytaj więcej
1 czerwca
1934

Budowa nowej kolonii mieszkaniowej

Na początku czerwca 1934 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki przybył do Mościc by poświęcić kamień węgielny pod budowę nowej kolonii mieszkaniowej. Tak powstawało Osiedle „Za torem” zlokalizowane na południe od przystanku kolejowego „Mościce”, około 1 km od bram fabryki. Na fotografi... Czytaj więcej
17 lipca
1934

Powódź 1934 na terenie gminy Mościce

Między 15 a 20 lipca 1934 roku tereny południowo-wschodniej Polski nawiedziła wielka powódź. Kilkunastodniowe opady deszczu spowodowały wylewy rzek, także Dunajca i Białej. Największa fala powodziowa do Mościc dotarła 17 lipca. Tylko dzięki dogodnemu położeniu fabryki, nieco wyżej usytuowanej od biegu dw... Czytaj więcej
17 lipca
1934

Powódź 1934 na terenie gminy Mościce

Wały przeciwpowodziowe nie uchroniły przed zalaniem wodą terenu wokół fabryki i osiedla mieszkaniowego, ale fala nie zbliżyła się na niebezpieczną dla fabryki odległość. Zalane częściowo zostały tylko najniżej położone obiekty, m. in. piwnice elektrowni. Umiejętna akcja ratunkowa prowadzona przez pr... Czytaj więcej
17 lipca
1934

Powódź w Mościcach 1934

Wwyniku powodzi pod wodą znalazły się pompy wodociągowe,  w związku z czym Tarnów został pozbawiony wody pitnej. W całym powiecie tarnowskim nawiedzonych powodzią zostało 30 miejscowości, w których 95 domów i 226 budynków gospodarczych zostało uszkodzonych w ponad 50%.[1] Wzdłuż Białej i Dunajca zal... Czytaj więcej
17 lipca
1934
Wystarczy porównać plony ziemniaków bez stosowania nawozów PFZA (po lewej) i po zastosowania nawozów ZFZA ( po prawej).... Czytaj więcej
Tabliczka mówi wszystko: „Koński ząb siany na siarczanie amonu”. „Koński ząb” to potoczna nazwa kukurydzy pastewnej... Czytaj więcej
Fabryka organizowała wycieczki dla rolników z całej Polski. Był to jeden  elementów akcji propagandowej rozwoju konsumpcji nawozów sztucznych produkowanych przez Zjednoczone Fabryki.... Czytaj więcej
Wycieczka? Raczej mega wycieczka. W głębi magazyn główny i wieża wytwórni saletry wapniowej.... Czytaj więcej
Wydane nakładem Zjednoczonych Fabryk Związków Azotowych w Mościcach i Chorzowie oraz Spółki Akcyjnej Eksploatacji Soli Potasowych we Lwowie... Czytaj więcej
Organizacje i szkoły rolnicze organizowały zbiorowe wycieczki na teren PFZA w Mościcach, aby zapoznać swych podopiecznych i członków z funkcjonowaniem przemysłu pracującego dla rolnictwa.... Czytaj więcej
Zwraca uwagę widoczny z tyłu pociąg pasażerski, który wjechał na teren fabryki... Czytaj więcej
W środku naczelnik Gminy Mościce Stanisław Kubiński, w głębi willa Dyrektorówka (Dom Chemika) i osiedle przyfabryczne. Prawie szczere pola, a dziś…... Czytaj więcej
17 grudnia
1936

Księga pamiątkowa PFZA – wpis Prymasa Polski

Fabrykę w Mościcach wizytowało szereg osobistości, w tym kościoła katolickiego. W grudniu 1936 roku w fabrykę zwiedzał ówczesny Prymas Polski August Hlond. „Z życzeniami serdeczności i z czułem błogosławieństwem dla tej wspaniałej placówki polskiej wiedzy i pracy. Szczęść Boże dla pożytku i ... Czytaj więcej
1 sierpnia
1937

Powstanie OZET w Mościcach

24 lutego 1934 roku Zjednoczone Fabryki uzyskały uprawnienie rządowe na sprzedaż energii elektrycznej w powiatach województwa krakowskiego: brzeskim, dąbrowskim, mieleckim, nowosądeckim, ropczyckim, tarnowskim, częściowo w bocheńskim, gorlickim, jasielskim i nowotarskim oraz w powiatach województwa lwowskiego... Czytaj więcej
W okresie budowy fabryki najwięcej zarabiali murarze, monterzy instalacji, czy ślusarze maszynowi, nawet 1,40 zł na godzinę. Po uruchomieniu fabryki robotnik niewykwalifikowany mógł liczyć na 60-70 groszy, obsługujący instalację na 70 groszy do 1 zł, a przodownik chemiczny nawet na 1,90 zł. Na drugim biegu... Czytaj więcej
Jeśli nieźle powodziło się robotnikom, to jeszcze lepiej większości „arystokracji Mościc”, czyli kadrze technicznej. Najniżej uposażeni jak n.p. laboranci zarabiali 160-250 zł miesięcznie, werkmistrz 350-450, ale już inżynier 450- 600, kierownik oddziału 650-850, a kierownik wydziału 1200-1500 zł ... Czytaj więcej
Państwowa Fabryka Związków Azotowych w Mościcach nie posiadała przed wojną odrębnych oddziałów straży pożarnej i przemysłowej. Istniejący oddział pożarniczy miał za zadanie nie tylko radzić sobie z ewentualnymi pożarami, ale także ochraniać fabrykę i je mienie. Po koniec lat 30. XX wieku w fabryczn... Czytaj więcej
Siedziba straży pożarnej znajdowała się tuż za bramami fabryki po prawej stronie od bramy głównej. Na fotografii w środku inż. Stanisław Kubiński, kierownik Wydziału Mechanicznego PFZA, a także naczelnik gminy Mościce.... Czytaj więcej
Rower był i jest do dziś najtańszym środkiem lokomocji dla pracowników z Mościc. W 1938 roku tygodnik „Hasło” pisał: „Każdy z nas jest świadkiem olbrzymiego ruchu rowerowego w mieście i najbliższej okolicy. Nie ma prawie jednego robotnika w Mościcach, Niedomicach i innych większych fabrykach, który... Czytaj więcej
Najsłynniejszym stowarzyszeniem rekreacyjno-sportowym Mościc był Klub Balonowy powstały w 1933 roku. Klub Balonowy liczył około 400 członków, w tym 66 członków czynnych i 4 instruktorów. Posiadając trzy własne balony, wykonywał loty szkoleniowe, w tym loty nocne, a także uczestniczył w zawodach balonowy... Czytaj więcej
Pracownicy fabryki i mieszkańcy Mościc mieli początkowo 2 kluby sportowe. Wielosekcyjne i osiągające sukcesy Towarzystwo Sportowe „Mościce” oraz mały wiejski klub Robotnicze Towarzystwo Sportowe „Łączność”. Boisko do gry w piłkę nożną „Łączności” zaadaptowane ze skrawka gmi... Czytaj więcej
W okresie międzywojennym istniały w Mościcach dwa kasyna urzędnicze. Budynek nowego kasyna został wzniesiony w latach 1936-1938, obok wybudowanych jeszcze pod koniec lat dwudziestych dwóch budynków hotelowych, w pobliżu przy bram fabryki (dziś przy ul. Kwiatkowskiego).  Budynek starego kasyna, usytuowany ... Czytaj więcej
Uroczyście obchodzono w Mościcach Święto Pracy. Na obchody święta zapraszano szereg znanych osobistości, przedstawicieli władz lokalnych i państwowych. W kaplicy zakładowej biskup tarnowski odprawiał nabożeństwo i wygłaszał kazanie, po czym uczestnicy święta udawali się na akademię, w czasie której ... Czytaj więcej
 Odznaczeni podczas święta pracy pracownicy PFZA otrzymywali m.in. zegarki, stąd nazywano ich potocznie zegrakowiczami.  „Podczas obiadu rozdano nagrody za dzielną pracę (…) Odznaczeni za pracę otrzymali: 22 piękne zegarki Omega, 20 zaś książeczki Kasy Oszczędności z sumą 20 zł ”  –... Czytaj więcej
„Dzisiaj Mościce to olbrzymi kompleks budynków i instalacyj fabrycznych, spiętrzonych i i skomplikowanych, przeciętych ulicami, siecią przewodów elektrycznych, parowych, wodnych, gazowych i kanalizacyjnych, wypełniony twórczą pracą ludzi i maszyn, produkujący w wielkich ilościach najbardziej wartościowe ... Czytaj więcej
Budynki wzduż drogi głównej PFZA. Kolejno: magazyn główny, wytwórnia siarczanu amonu, wytwórnia kwasu azotowego, budynek syntezy amoniaku, generatory, kominy elektrociepłowni. „Nad procesami czuwa w obu fabrykach kilkuset inżynierów i urzędników oraz tysiące robotników. Same fabryki wyglądają jak mał... Czytaj więcej
11 sierpnia
1937

Brama główna PFZA

Przebudowana brama główna do dziś znajduje się w tym samym miejscu. W całości zachował się budynek po prawej stronie (jego fragment na fotografii). Budynek aktualnie mieści m.in. biuro przepustek.  ... Czytaj więcej
Od lewej kolejno: bloki przyfabrycznego osiedla, baraki robotnicze, nowy budynek administracyjny PFZA w budowie, wieża straży pożarnej, laboratorium, warsztat mechaniczny, magazyn główny... Czytaj więcej
Na fotografii kolejno: fragment wytwórni siarczanu amonu, wytwórnia kwasu azotowego, hala syntezy amoniaku, wydział generatorów i konwersji, fabryczna elektrociepłownia... Czytaj więcej
W 1938 roku Dyrekcja Fabryki przeniosła się z drewnianego baraku do nowowybudowanego, okazałego budynku administracyjnego. Fotografia pochodzi z lat 60-tych XX wieku.... Czytaj więcej
Towarzystwo Sportowe „Mościce”, powstało w 1930 roku. Klub działał w sekcjach: futbolowej, lekkiej i ciężkiej atletyki, kolarskiej, cyklistów, motorowej, strzeleckiej, kręglarskiej, siatkówki męskiej i żeńskiej, koszykówki męskiej oraz hazeny (gra zbliżona do dzisiejszej piłki ręcznej). W struktur... Czytaj więcej
Fabryczna orkiestra dęta powstała w maju 1929 roku. Rekrutacja muzyków polegała na wybieraniu z tłumu bezrobotnych poszukujących pracy przy budowie fabryki, osób wykazujących talent muzyczny. Członkowie orkiestry mieli zapewnione zatrudnienie w fabryce, a nierzadko otrzymywali nawet służbowe mieszkania, zare... Czytaj więcej
166 wpisów w kategorii Państwowa Fabryka Związków Azotowych w Mościcach 1927-1939